Lễ hội Cầu Ngư Đà Nẵng là một trong những nét đẹp văn hóa tâm linh đặc sắc nhất của cộng đồng cư dân ven biển miền Trung nói chung và thành phố biển Đà Nẵng nói riêng. Đối với những người dân quanh năm bám biển, đối mặt với sóng gió trùng khơi, lễ hội này không chỉ là dịp để bày tỏ lòng biết ơn đối với biển cả mà còn là nơi gửi gắm niềm tin, hy vọng về những chuyến hải trình bình an, tôm cá đầy khoang. Trải qua bao biến thiên của lịch sử, nghi lễ truyền thống này vẫn được gìn giữ vẹn nguyên, trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, minh chứng cho sức sống mãnh liệt của dòng chảy văn hóa biển khơi.
Lịch sử và nguồn gốc Lễ hội Cầu Ngư Đà Nẵng
Nguồn gốc của hội cầu ngư gắn liền với tín ngưỡng thờ Cá Ông (cá voi). Trong tâm thức của ngư dân, Cá Ông không phải là một loài sinh vật biển bình thường mà là hiện thân của Thần Nam Hải – vị thần hộ mệnh linh thiêng luôn xuất hiện kịp thời để cứu giúp tàu thuyền và ngư dân gặp nạn trên biển khơi giông bão. Truyền thuyết kể lại rằng, khi vua Gia Long bôn ba trên biển và gặp nạn, chính Cá Ông đã ghé lưng đỡ thuyền vượt qua sóng dữ. Sau khi lên ngôi, nhà vua đã sắc phong cho Cá Ông là “Nam Hải Cự Tộc Ngọc Lân Thượng Đẳng Thần”.
Từ lòng biết ơn sâu sắc, mỗi khi có Cá Ông “lụy” (dạt vào bờ), ngư dân đều tổ chức tang lễ hết sức trang nghiêm, chịu tang như đối với cha mẹ và mai táng chu đáo. Sau vài năm, họ sẽ bốc cốt đưa vào thờ tự tại các miếu thờ Thần Nam Hải (hay Lăng Ông). Hằng năm, vào khoảng tháng Giêng hoặc tháng Hai âm lịch – thời điểm chuẩn bị cho mùa đánh bắt mới, các làng chài ven biển tại đây lại long trọng tổ chức Lễ hội Cầu Ngư Đà Nẵng để tế lễ Ngài.
Phần lễ trang nghiêm mang đậm dấu ấn tâm linh
Một chương trình lễ hội hoàn chỉnh thường diễn ra trong hai ngày bao gồm hai phần chính: phần lễ và phần hội. Phần lễ được thực hiện vô cùng nghiêm trang, thành kính bởi các bậc cao niên có uy tín trong làng chài.
Đầu tiên là Lễ nghinh Ông (đón rước hương linh Cá Ông từ ngoài biển về đàn tế). Các tàu thuyền được trang hoàng lộng lẫy bằng cờ hoa, hương đăng cùng nhau hướng ra biển khơi, trống đánh liên hồi để rước thần. Sau khi đón rước bài vị là Lễ tế thần chính thức tại lăng, tiếp theo là Lễ tế cô hồn để tưởng nhớ những người đi biển không may bỏ mạng. Tiếng văn tế ai oán nhưng hào hùng, hòa cùng mùi trầm hương nghi ngút tạo nên một không gian linh thiêng, gắn kết con người với thế giới tâm linh biển cả. Ngư dân đến đây cầu nguyện cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, và một mùa biển bội thu.
Phần hội sôi nổi kết nối cộng đồng chài lưới
Nếu phần lễ mang lại không khí linh thiêng, thành kính thì phần hội lại thổi vào không gian ven biển một luồng sinh khí vô cùng sôi động và tràn đầy năng lượng. Đây là lúc tinh thần đoàn kết của cộng đồng được thể hiện rõ nét nhất thông qua các trò chơi dân gian và hoạt động thể thao gắn liền với đời sống chài lưới.
Hấp dẫn nhất phải kể đến hội đua thuyền truyền thống giữa các vạn chài. Những chàng trai vạn chài khỏe khoắn, cơ bắp cuồn cuộn cùng nhau chèo lái con thuyền lướt phăng phăng trên sóng nước trong tiếng reo hò, cổ vũ nồng nhiệt của hàng nghìn người dân và du khách dọc bờ biển. Bên cạnh đó, các cuộc thi lắc thúng, đan lưới, kéo co cũng diễn ra kịch tính không kém.
Đặc biệt, nét đẹp nghệ thuật truyền thống của cư dân miền biển được tái hiện qua các điệu múa bả trạo (hay chèo bả trạo). Đây là loại hình diễn xướng dân gian vừa múa vừa hát, mô tả lại quá trình chèo thuyền vượt sóng đánh bắt cá, thể hiện sự đồng lòng, quyết tâm vượt qua gian khó của những người con biển cả.
Trải nghiệm ẩm thực và du lịch văn hóa biển
Đối với du khách thập phương, tham gia vào dịp này không chỉ là cơ hội để tìm hiểu văn hóa tâm linh mà còn là hành trình khám phá ẩm thực biển đặc sắc. Sau những giờ phút hòa mình vào phần hội sôi động, du khách có thể ghé thăm các chợ hải sản địa phương hoặc các quán ăn ven biển để thưởng thức hải sản tươi ngon.
Bên cạnh sản vật tươi sống, vùng đất này còn nổi tiếng với nhiều món ăn đậm đà, thích hợp làm quà tặng sau chuyến đi. Nếu yêu thích hương vị mặn mà của biển khơi hòa quyện cùng vị cay nồng của gia vị, sản phẩm Bò Khô Đà Nẵng cao cấp chính là một gợi ý tuyệt vời mà du khách không nên bỏ qua khi khám phá ẩm thực nơi đây.
Đối với cộng đồng người Dân Đà Nẵng, việc gìn giữ những món ăn truyền thống cũng giống như cách họ bảo tồn các lễ hội lâu đời: luôn giữ trọn cái tâm và hương vị nguyên bản của quê hương. Sự kết hợp giữa du lịch tâm linh, văn hóa và ẩm thực đã biến các làng chài Thanh Khê, Thọ Quang, Mân Thái thành những điểm đến văn hóa đầy sức hút mỗi dịp xuân về.
Ý nghĩa nhân văn và giá trị bảo tồn di sản
Lễ hội Cầu Ngư Đà Nẵng mang giá trị nhân văn sâu sắc. Nó không chỉ thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, sự tôn trọng thiên nhiên của con người mà còn là chất keo gắn kết tình làng nghĩa xóm, thắt chặt tinh thần đoàn kết tương thân tương ái giữa các ngư dân khi đối mặt với biển cả bao la. Khi cùng nhau chung sức tổ chức một ngày hội lớn, mọi tị hiềm, mệt mỏi của cuộc sống mưu sinh thường nhật đều được xóa bỏ.
Về mặt lịch sử và chủ quyền, sự tồn tại bền vững của các vạn chài và các nghi lễ thờ cúng cá Ông chính là những cột mốc văn hóa sống, khẳng định quyền làm chủ và gắn bó lâu đời của người Việt đối với vùng biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc. Mỗi chuyến tàu ra khơi không chỉ mang theo khát vọng kinh tế mà còn mang theo cả một gia tài tâm linh hộ mệnh.
Ngày nay, với sự định hướng phát triển của ngành du lịch, hoạt động này đang được nâng tầm thành một sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc. Việc đưa các nội dung thuộc danh mục Lễ hội truyền thống vào khai thác du lịch một cách hợp lý giúp du khách trong và ngoài nước có cái nhìn sâu sắc hơn về đời sống tinh thần của con người Việt Nam. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng đã công nhận lễ hội này là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia nhằm có những chính sách bảo tồn, phát huy giá trị kịp thời. Thông tin chi tiết về các quyết định bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể có thể tham khảo tại trang thông tin của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch để hiểu rõ hơn về các chính sách nhà nước.
Trải qua bao thăng trầm, tiếng trống hội cầu ngư vẫn vang vọng bên bờ sóng, nhắc nhở thế hệ mai sau về cội nguồn, về lòng biết ơn và khát vọng chinh phục biển khơi. Hành trình khám phá nét đẹp văn hóa này chắc chắn sẽ để lại trong lòng du khách những ấn tượng sâu đậm về một Đà Nẵng không chỉ hiện đại, năng động mà còn vô cùng thâm trầm, giàu bản sắc truyền thống.
