Khi nhắc đến du lịch xứ Quảng, người ta thường nghĩ ngay đến những bãi biển xanh cát trắng, những danh lam thắng cảnh kỳ vĩ hay những món ăn đặc sản đậm đà. Thế nhưng, có một giá trị văn hóa âm thầm, bền bỉ chảy qua bao thế kỷ mà bất kỳ ai yêu mến giá trị truyền thống cũng không nên bỏ qua, đó chính là Làng chiếu Cẩm Nê. Nằm cách trung tâm thành phố Đà Nẵng khoảng 14km về phía Tây Nam, thuộc xã Hòa Tiến, huyện Hòa Vang, ngôi làng này là nơi lưu giữ hơi thở của một nghề thủ công mỹ nghệ từng một thời vang bóng, dệt nên những chiếc chiếu hoa rực rỡ, dẻo dai nuôi sống bao thế hệ dân làng.
Lịch Sử Hình Thành Và Phát Triển Của Làng Chiếu Cẩm Nê
Để hiểu được giá trị của những sản phẩm thủ công nơi đây, chúng ta phải ngược dòng thời gian về những thế kỷ trước. Theo các bậc cao niên và gia phả làng, nghề dệt chiếu tại Làng chiếu Cẩm Nê có nguồn gốc từ vùng Thanh Hóa. Vào khoảng thế kỷ 15, theo chân những vị tiền hiền đi mở cõi về phương Nam, các nghệ nhân đã mang theo bí quyết dệt chiếu truyền thống định cư tại vùng đất Hòa Tiến màu mỡ ngày nay.
Trải qua hàng trăm năm bén rễ và phát triển, nghề dệt chiếu không chỉ là sinh kế mà đã nâng tầm thành một biểu tượng văn hóa đặc sắc. Dưới thời nhà Nguyễn, chiếu Cẩm Nê vinh dự trở thành một trong những sản vật tiến vua nhờ độ tinh xảo, bền đẹp vượt trội so với chiếu của các vùng khác. Các nghệ nhân của làng từng được triệu tập vào kinh đô Huế để dệt chiếu cho cung đình, vua chúa và các quan lại đại thần sử dụng. Sự công nhận này chính là minh chứng rõ nét nhất cho tài năng và đỉnh cao nghệ thuật của những người con đất Hòa Tiến.
Quy Trình Dệt Chiếu Thủ Công Tinh Xảo Tại Làng Chiếu Cẩm Nê
Sự khác biệt làm nên danh tiếng lâu đời của Làng chiếu Cẩm Nê nằm ở quy trình chế tác vô cùng tỉ mỉ, công phu, đòi hỏi sự khéo léo và kiên trì tuyệt đối từ người thợ. Một chiếc chiếu hoàn chỉnh không đơn thuần là một vật dụng sinh hoạt, mà đó là một tác phẩm nghệ thuật kết tinh từ mồ hôi, công sức và tâm huyết của người nghệ nhân.
Lựa Chọn Nguyên Liệu Đầu Vào Khắt Khe
Mọi công đoạn dệt chiếu đều bắt đầu từ việc chọn nguyên liệu. Hai nguyên liệu cốt lõi nhất là sợi lác (cói) và sợi đay. Người dân Làng chiếu Cẩm Nê thường không tự trồng được lác do điều kiện thổ nhưỡng, nên họ phải lặn lội đến các vùng lân cận như Duy Xuyên (Quảng Nam) hay Thừa Thiên Huế để thu mua những bó lác chất lượng nhất.
Sợi lác đạt tiêu chuẩn phải có độ dài đều, thân dai, không bị sâu bệnh và có màu sáng tự nhiên. Sợi đay dùng để làm sợi chân (xa) dệt chiếu cũng phải được chọn lọc kỹ càng, đảm bảo độ săn chắc để khi căng trên khung dệt không bị đứt và giữ cho phom chiếu được vuông vắn, bền bỉ qua thời gian.
Công Đoạn Nhuộm Màu Và Phơi Sợi Cói
Nếu như một số làng nghề khác dệt chiếu mộc rồi mới in hoa văn lên bề mặt, thì tại Làng chiếu Cẩm Nê, người thợ lại chọn cách nhuộm màu sợi lác trước khi dệt. Đây là kỹ thuật đòi hỏi kinh nghiệm dày dặn để màu sắc lên đều, tươi tắn và không bị phai nhạt sau những năm tháng sử dụng.
Các thợ nhuộm sẽ nấu những nồi màu lớn từ các nguyên liệu màu tự nhiên hoặc phẩm nhuộm chất lượng cao. Sợi lác được nhúng đều vào nước màu đang sôi, sau đó đem phơi dưới nắng giòn của miền Trung. Những khoảng sân nhà, những bờ rào quanh làng lúc này như được khoác lên những tấm áo rực rỡ sắc màu: xanh, đỏ, tím, vàng… tạo nên một khung cảnh tuyệt mỹ, làm say lòng bất kỳ du khách nào ghé thăm.
Nghệ Thuật Dệt Chiếu Trên Khung Đứng
Bước vào công đoạn dệt mới thấy hết được sự phối hợp nhịp nhàng giữa hai người thợ trên một khung dệt. Thường một người sẽ đứng điều khiển go (khung cửi) và một người cầm cây chuồi (cây dài để luồn sợi lác qua các kẽ đay).
Mỗi động tác chuồi lác, dập go phải diễn ra dứt khoát, đều tay để các sợi lác đan chặt vào nhau. Người thợ vừa dệt vừa phải tính toán, lựa chọn các sợi lác màu sắc khác nhau để tạo nên những hoa văn, chữ nghĩa (như chữ Song Hỷ, chữ Thọ, hay các hình hoa văn cổ) nổi bật ngay trên bề mặt chiếu. Chi chiếu dệt xong sẽ được tiến hành ghim biên, cắt tỉa những phần thừa một cách gọn gàng trước khi đem phơi khô lần cuối.
Những Đặc Điểm Ưu Việt Của Sản Phẩm Làng Chiếu Cẩm Nê
Không phải ngẫu nhiên mà sản phẩm của Làng chiếu Cẩm Nê lại được ưa chuộng suốt hàng trăm năm qua. Những chiếc chiếu hoa nơi đây sở hữu những ưu điểm vượt trội mà các loại chiếu công nghiệp hiện đại khó lòng sánh được:
Độ dày dặn và dẻo dai: Chiếu Cẩm Nê có biên chiếu được làm rất kỹ, sợi lác đan dày dặn, tạo cảm giác êm ái khi nằm. Chiếu rất bền, sử dụng hàng chục năm vẫn giữ được kết cấu chắc chắn.
Khả năng thích ứng thời tiết: Điểm đặc biệt của loại chiếu này là nằm mát vào mùa hè và ấm áp vào mùa đông. Nhờ khoảng hở tự nhiên giữa các sợi lác được đan thủ công giúp lưu thông không khí cực tốt.
Mùi thơm tự nhiên: Chiếu luôn phảng phất mùi thơm dịu nhẹ của sợi lác khô và nắng miền Trung, mang lại cảm giác thư thái, dễ chịu cho giấc ngủ, rất an toàn cho sức khỏe trẻ nhỏ và người già.
Hoa văn trang nhã, sắc nét: Các họa tiết trang trí trên chiếu mang đậm tính thẩm mỹ dân gian, vừa rực rỡ lại vừa giữ được nét trang trọng, thường được dùng trong các dịp hỷ sự, lễ tết hay trang hoàng nơi thờ tự.
Trải nghiệm không gian văn hóa tại Làng chiếu Cẩm Nê là hành trình tìm về những giá trị nguyên bản, nơi mỗi nếp chiếu đều mang câu chuyện truyền đời của vùng đất Quảng Nam – Đà Nẵng.
Tiềm Năng Phát Triển Du Lịch Văn Hóa Tại Làng Chiếu Cẩm Nê
Trong xu hướng phát triển du lịch bền vững hiện nay, các làng nghề thủ công truyền thống đang trở thành những thỏi nam châm thu hút du khách, đặc biệt là những ai đam mê khám phá văn hóa bản địa. Làng chiếu Cẩm Nê sở hữu tiềm năng to lớn để phát triển mô hình du lịch trải nghiệm, giúp đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ của thành phố bên sông Hàn.
Đến với làng nghề, du khách không chỉ được tham quan, chiêm ngưỡng không gian thanh bình của một làng quê thuần Việt với cây đa, bến nước, sân đình, mà còn có cơ hội trực tiếp tham gia vào các công đoạn làm chiếu dưới sự hướng dẫn tận tình của các nghệ nhân. Cảm giác tự tay luồn từng sợi lác, dập chiếc go dệt hay lật những bó cói sắc màu dưới ánh nắng sẽ là những kỷ niệm vô cùng đáng nhớ đối với mỗi người.
Bên cạnh đó, việc phát triển các sản phẩm lưu niệm thu nhỏ từ chiếu hay các vật dụng trang trí sáng tạo từ sợi cói cũng mở ra hướng đi mới đầy triển vọng, vừa nâng cao thu nhập cho người dân, vừa góp phần quảng bá thương hiệu làng nghề ra thế giới.
Gìn Giữ Và Phát Huy Giá Trị Di Sản Trong Thời Đại Mới
Dù sở hữu lịch sử huy hoàng, Làng chiếu Cẩm Nê ngày nay cũng đang phải đối mặt với những thách thức không hề nhỏ trước làn sóng công nghiệp hóa. Sự xuất hiện của các loại chiếu nhựa, chiếu trúc giá rẻ tràn ngập thị trường khiến đầu ra của chiếu truyền thống gặp nhiều khó khăn. Thế hệ trẻ trong làng có xu hướng tìm kiếm những công việc năng động tại đô thị, dẫn đến nguy cơ mai một đội ngũ kế cận có tay nghề cao.
Để bảo tồn và phát triển giá trị của Làng nghề truyền thống này, các cấp chính quyền và nhân dân địa phương đã và đang triển khai nhiều giải pháp thiết thực. Nhiều lớp truyền nghề đã được tổ chức, các đề án kết nối du lịch làng nghề với các tour tuyến chủ lực của Đà Nẵng đang được đẩy mạnh. Sự chung tay của cộng đồng, các doanh nghiệp lữ hành và sự quan tâm của du khách chính là nguồn động lực to lớn để những khung cửi tại Cẩm Nê tiếp tục lách cách reo vui mỗi ngày.
Thưởng Thức Ẩm Thực Đà Nẵng Khi Ghé Thăm Làng Chiếu Cẩm Nê
Hành trình khám phá văn hóa sẽ chưa thể trọn vẹn nếu thiếu đi mảnh ghép ẩm thực đặc sắc của địa phương. Sau một buổi sáng say sưa tìm hiểu quy trình dệt chiếu tại Làng chiếu Cẩm Nê, du khách có thể tự thưởng cho mình những bữa ăn mang đậm phong vị quê hương. Vùng đất Hòa Vang, Đà Nẵng nổi tiếng với những món ăn dân dã nhưng hương vị vô cùng bùng nổ như bánh tráng cuốn thịt heo, mì Quảng ếch, bê thui Cầu Mống…
Đặc biệt, nếu muốn tìm một món ăn nhẹ để nhâm nhi cùng bạn bè hay mang về làm quà sau chuyến đi, bạn không thể bỏ qua món Nem Chua Cô Huệ. Từng chiếc nem chua nhỏ xinh, có vị chua thanh nhẹ quyện cùng vị cay nồng của ớt xiêm xanh và tiêu hạt, vô cùng kích thích vị giác. Món ăn này khi kết hợp với một chút tương ớt rim Đà Nẵng sẽ tạo nên một trải nghiệm vị giác bùng nổ, phản ánh rõ nét tính cách nồng hậu, thẳng thắn của người dân miền Trung. Khi ghé thăm website Quà Biếu Cô Huệ, bạn sẽ dễ dàng tìm thấy những món đặc sản chuẩn vị được đóng gói kỹ lưỡng, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm để làm quà tặng ý nghĩa cho người thân và gia đình.
Nem Chua Cô Huệ
Ngoài ra, du khách cũng có thể lựa chọn thêm các sản phẩm chả bò, tré hay bánh khô mè để làm phong phú thêm giỏ quà du lịch của mình. Sự kết hợp giữa tham quan làng nghề truyền thống và thưởng thức ẩm thực đặc sản chính là công thức hoàn hảo cho một chuyến du lịch trọn vẹn và ý nghĩa tại Đà Nẵng.
Kinh Nghiệm Cho Du Khách Khi Đến Tham Quan Làng Chiếu Cẩm Nê
Để có một chuyến đi thuận lợi và nhiều trải nghiệm tại Làng chiếu Cẩm Nê, du khách nên lưu ý một số kinh nghiệm hữu ích sau đây:
- Thời gian lý tưởng: Bạn nên đến làng vào những ngày nắng ráo, đặc biệt là vào mùa khô (từ tháng 3 đến tháng 9). Đây là lúc người dân phơi sợi lác nhiều nhất, tạo nên khung cảnh làng quê rực rỡ sắc màu vô cùng đẹp mắt để chụp ảnh chụp hình lưu niệm.
- Phương tiện di chuyển: Từ trung tâm Đà Nẵng, bạn có thể dễ dàng di chuyển đến làng bằng xe máy hoặc ô tô theo tuyến đường Quốc lộ 1A hướng về phía Nam, sau đó rẽ vào đườngĐT605 hoặc đi theo hướng sườn núi phía Tây qua huyện Hòa Vang. Đường sá hiện nay rất thông thoáng, dễ đi.
- Trang phục: Nên chọn trang phục thoải mái, thấm hút mồ hôi tốt vì bạn sẽ di chuyển nhiều ngoài trời và tham gia vào các hoạt động trải nghiệm dệt chiếu tại nhà dân.
- Ý thức văn hóa: Khi vào tham quan các xưởng dệt tại nhà người dân, hãy luôn giữ thái độ lịch sự, xin phép trước khi quay phim, chụp ảnh và trân trọng những sản phẩm thủ công do họ làm ra. Bạn có thể ủng hộ dân làng bằng cách mua những chiếc chiếu hoặc các món đồ lưu niệm nhỏ xinh được làm từ cói.
Hành trình tìm về Làng chiếu Cẩm Nê không đơn thuần là một chuyến tham quan thông thường, mà đó là một cuộc du hành ngược thời gian để ta thêm trân quý những giá trị lao động bền bỉ, những nét đẹp văn hóa tinh hoa được gìn giữ qua bao thế hệ người Việt. Nếu có dịp ghé thăm thành phố Đà Nẵng, hãy dành một ngày lắng mình lại, tìm về vùng đất Hòa Tiến để nghe tiếng lách cách của khung cửi, ngắm nhìn những sợi lác nhuộm màu rực rỡ dưới nắng và cảm nhận hồn quê xứ Quảng vẫn đang vẹn nguyên trong từng nếp chiếu Cẩm Nê.
