Đà Nẵng không chỉ được biết đến là một thành phố đáng sống với những cây cầu hiện đại, những bãi biển thiên thanh trải dài, mà nơi đây còn níu chân du khách thập phương bởi một nền văn hóa ẩm thực vô cùng phong phú và sâu sắc. Giữa nhịp sống hối hả của một đô thị đang trên đà phát triển mạnh mẽ, có một góc nhỏ bình yên vẫn ngày đêm giữ lửa cho hồn cốt quê hương, đó chính là Làng bánh khô mè Cẩm Lệ. Nằm bên dòng sông Cẩm Lệ hiền hòa, ngôi làng nghề truyền thống này đã trải qua biết bao thăng trầm lịch sử để kết tinh nên những phong vị ngọt ngào, trở thành một biểu tượng văn hóa tinh thần không thể thiếu của người dân xứ Quảng. Đối với những ai đam mê khám phá du lịch và am hiểu sâu sắc về ẩm thực vùng miền, hành trình tìm về làng nghề này không chỉ là một chuyến tham quan đơn thuần, mà còn là cuộc hành trình đánh thức các giác quan và tìm lại những giá trị hoài cổ thiêng liêng.
Nguồn gốc lịch sử và thăng trầm của Làng bánh khô mè Cẩm Lệ
Theo các bậc cao niên tại địa phương, nghề làm bánh khô mè tại Cẩm Lệ đã có tuổi đời hơn một thế kỷ. Thuở ban đầu, loại bánh này không phải là món hàng hóa được bày bán phổ biến như ngày nay, mà là một thứ lễ vật thiêng liêng được người dân tự tay làm ra để dâng cúng tổ tiên vào mỗi dịp rằm, mùng một, đặc biệt là trong những ngày Tết cổ truyền. Tiền thân của món bánh này có tên gọi là bánh “khô khổ”, bởi lẽ việc làm ra chiếc bánh vô cùng gian nan, vất vả, người thợ phải trải qua những công đoạn thủ công tỉ mỉ dưới cái nóng hầm hập của lò than. Thế nhưng, bằng tình yêu nghề và sự sáng tạo không ngừng nghỉ, người dân nơi đây đã cải tiến quy trình, kết hợp thêm hạt mè (vừng) rang thơm phức để tạo nên món bánh khô mè danh tiếng.
Trải qua những năm tháng chiến tranh tàn phá và giai đoạn kinh tế thị trường đầy biến động, có những lúc tưởng chừng như tiếng chày giã gạo, mùi thơm của mật mía tại ngôi làng này đã bị mai một. Thế nhưng, chính tấm lòng kiên trung với tổ nghiệp của các thế hệ nghệ nhân đã giúp làng nghề hồi sinh mạnh mẽ. Chiếc bánh khô mè mộc mạc ngày nào giờ đây đã bước ra khỏi lũy tre làng, vượt qua ranh giới của tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng để đi đến mọi miền tổ quốc, thậm chí theo chân kiều bào ra nước ngoài. Khi nhắc đến văn hóa Đà Thành, người ta không thể không nhắc đến khu vực này như một chứng nhân lịch sử, một biểu tượng sống động cho sức sống mãnh liệt của một Làng nghề truyền thống đậm đà bản sắc.
Quy trình chế biến thủ công kết tinh tinh hoa đất trời
Để làm nên một chiếc bánh đạt chuẩn điểm 10 về chất lượng, các nghệ nhân tại Làng bánh khô mè Cẩm Lệ phải tuân thủ một quy trình vô cùng nghiêm ngặt, đòi hỏi sự khéo léo, kiên nhẫn và cả kinh nghiệm được truyền dạy qua nhiều thế hệ. Nguyên liệu làm bánh hoàn toàn là những nông sản quen thuộc, gần gũi của làng quê Việt Nam bao gồm: gạo tẻ, nếp hoang, đường mía, mè và gừng tươi. Tuy nhiên, bí quyết để tạo nên sự khác biệt nằm ở khâu lựa chọn và xử lý nguyên liệu.
Gạo và nếp phải là loại mới, hạt tròn đều, được vo sạch rồi ngâm trong nước nhiều giờ cho mềm trước khi đem xay thành bột mịn. Sau khi bột được ráo nước, người thợ sẽ dùng một chiếc sàng bằng tre để rây bột thật đều vào các khuôn bánh nhỏ. Công đoạn hấp bánh cũng là một nghệ thuật. Bánh được hấp cách thủy trên bếp lò lửa lớn, người thợ phải canh thời gian thật chuẩn xác sao cho bánh vừa chín tới, không bị nhão cũng không bị khô cứng.
Sau khi hấp chín, bánh được xếp lên các vỉ tre và đem đi sấy khô. Trước đây, người dân thường tận dụng ánh nắng mặt trời để phơi bánh, nhưng ngày nay, để đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm và chủ động trong sản xuất, họ đã sử dụng các lò sấy than củi điều hòa nhiệt độ. Bánh phải được sấy lửa nhỏ, lật giở liên tục trong nhiều giờ liền cho đến khi ruột bánh xốp giòn, có màu trắng ngà. Đây chính là lý do vì sao bánh có tên gọi là “khô”, nghĩa là khô ráo và giòn tan.
Nghệ thuật “tắm” đường và ngào mè độc nhất vô nhị
Nếu như phần ruột bánh đòi hỏi sự kỳ công trong khâu nướng sấy, thì vẻ ngoài hấp dẫn và hương vị đậm đà của bánh lại phụ thuộc hoàn toàn vào công đoạn thắng đường và ngào mè. Đường dùng để làm bánh phải là loại đường bát hoặc đường mía sông Thu Bồn có màu vàng óng như mật ong. Đường được đun trên bếp lửa liu riu cho đến khi tan chảy, kéo thành những sợi tơ mảnh mai mà người trong nghề gọi là “đường tơ”. Nếu lửa quá lớn, đường sẽ bị cháy đắng; nếu lửa quá nhỏ, đường sẽ không đủ độ kết dính.
Khi nồi đường đạt đến độ chuẩn xác, người thợ sẽ nhanh tay nhúng chiếc ruột bánh đã sấy giòn vào nồi mật đường ấm nóng, sau đó lập tức nhấc ra và lăn qua một mâm mè đã được rang chín vàng, thơm phức. Những hạt mè nhỏ li ti bám chặt vào lớp mật đường bao bọc lấy chiếc bánh, tạo nên một lớp áo kiêu sa, bắt mắt. Để thay đổi khẩu vị và làm phong phú thêm danh mục sản phẩm, người dân Cẩm Lệ còn sáng tạo ra phiên bản bánh khô nổ (thay mè bằng chấu nếp rang chín giòn). Bên cạnh đó, xu hướng ẩm thực hiện đại hướng đến sức khỏe cũng thúc đẩy sự ra đời của các dòng sản phẩm cao cấp, tiêu biểu như Bánh Khô Mè Đen được làm từ hạt mè đen nguyên chất và gạo lứt giàu dinh dưỡng, mang đến hương vị thanh đạm, rất được du khách ưa chuộng làm quà biếu sức khỏe.
BÁNH KHÔ MÈ ĐEN BÀ LIỄU MẸ ( HỘP 250G GẠO LỨT )
Giá trị văn hóa ẩm thực và chiều sâu tâm linh trong từng thớ bánh
Đối với người dân xứ Quảng, chiếc bánh khô mè không đơn thuần là một món ăn chơi, mà nó chứa đựng cả một bầu trời ký ức tuổi thơ và những giá trị tâm linh sâu sắc. Chiếc bánh có hình khối vuông vức hoặc chữ nhật nhỏ gọn, khi bẻ đôi sẽ thấy những sợi tơ đường óng ánh kéo dài như mối tơ duyên bền chặt của con người vùng đất này. Hương vị của bánh là sự hòa quyện tuyệt vời giữa cái giòn xốp của bột gạo nếp, vị ngọt ngào đậm đ้า của mật mía, vị bùi béo ngậy của mè rang và chút cay nồng ấm áp của gừng tươi.
Mỗi khi Tết đến xuân về, trong phòng khách của mỗi gia đình người Quảng Nam, Đà Nẵng luôn trang trọng bày một đĩa bánh khô mè bên cạnh ấm trà ngon. Trong không khí se lạnh của những ngày đầu năm, ngồi quây quần bên người thân, nhấp một ngụm trà xanh đăng đắng rồi thưởng thức một miếng bánh ngọt bùi, thực khách sẽ cảm nhận được toàn bộ tinh hoa của đất trời và tấm lòng hậu nghĩa của con người miền Trung. Cái vị ngọt của đường hòa cùng vị đắng của trà tạo nên một sự cân bằng hoàn mỹ trong triết lý âm dương của ẩm thực Việt Nam.
Điểm đến du lịch văn hóa trải nghiệm hấp dẫn tại Đà Nẵng
Trong bản đồ du lịch Đà Nẵng, bên cạnh những điểm đến nổi tiếng như Bà Nà Hills, Ngũ Hành Sơn hay Bán đảo Sơn Trà, thì Làng bánh khô mè Cẩm Lệ đang nổi lên như một điểm sáng về du lịch văn hóa trải nghiệm. Đến với nơi đây, du khách không chỉ được tham quan không gian làng quê yên bình, mà còn có cơ hội tận mắt chứng kiến các nghệ nhân thực hiện những công đoạn làm bánh điêu luyện. Đối với những du khách quốc tế, việc được tự tay sàng bột, lật vỉ bánh sấy hay lăn bánh qua mâm mè là một trải nghiệm vô cùng độc đáo và đáng nhớ.
Chính quyền thành phố Đà Nẵng cũng đã và đang có những chính sách hỗ trợ, đầu tư mạnh mẽ để bảo tồn và phát triển làng nghề gắn liền với phát triển du lịch bền vững. Các cơ sở sản xuất tại đây đã ý thức được việc nâng cao chất lượng, cải tiến bao bì nhãn mác đẹp mắt, sang trọng để phục vụ nhu cầu làm quà tặng của du khách. Những gói bánh khô mè vuông vắn, được đóng gói cẩn thận đã trở thành một trong những món quà lưu niệm mang đậm dấu ấn văn hóa Đà Thành được du khách mang đi khắp mọi miền.
Kinh nghiệm lựa chọn và bảo quản bánh khô mè làm quà
Là một chuyên gia ẩm thực, tôi thường nhận được câu hỏi từ du khách về cách lựa chọn bánh khô mè Cẩm Lệ chuẩn vị nhất giữa vô vàn các thương hiệu trên thị trường. Một chiếc bánh khô mè ngon và chất lượng phải hội tụ đủ các yếu tố sau: về ngoại quan, bánh có hình dáng vuông vắn, lớp mè bao phủ đều các mặt, không bị bong tróc. Khi ngửi, bánh phải có mùi thơm tự nhiên của mè rang và gừng, không có mùi dầu hay mùi mốc. Khi cắn vào, bánh phải có độ giòn xốp, tan nhanh trong miệng chứ không bị cứng đơ hay dai do quá nhiều đường.
Về bảo quản, do bánh được làm hoàn toàn từ các nguyên liệu tự nhiên và không sử dụng bất kỳ chất bảo quản hóa học nào, nên bánh rất dễ bị dịu đi nếu tiếp xúc lâu với không khí. Do đó, sau khi mở gói, bạn nên thưởng thức ngay hoặc gói kín trong túi nilon, hộp nhựa đậy kín để giữ được độ giòn. Bánh nên được bảo quản ở những nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp từ mặt trời. Nếu muốn tìm mua những hộp bánh chuẩn vị, chất lượng thượng hạng được đóng gói tinh tế để làm quà tặng cho đối tác hay người thân, du khách có thể ghé qua hệ thống Quà Biếu Cô Huệ, một địa chỉ uy tín chuyên cung cấp các dòng đặc sản miền Trung cao cấp, đảm bảo an toàn và giữ trọn hương vị truyền thống.
Để hiểu thêm về bối cảnh văn hóa của món ăn này, du khách có thể tham khảo các nghiên cứu về hệ thống di sản văn hóa phi vật thể tại Việt Nam thông qua Cục Di sản văn hóa thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tại địa chỉ website chính thức disanvanhoa.gov.vn, nơi lưu giữ nhiều tư liệu quý giá về các làng nghề truyền thống lâu đời.
Lời kết cho một giá trị trường tồn cùng thời gian
Trải qua dòng chảy của thời gian, Làng bánh khô mè Cẩm Lệ vẫn đứng vững và khẳng định vị thế độc tôn của mình trong lòng người tiêu dùng cũng như du khách thập phương. Chiếc bánh mộc mạc ấy không chỉ nuôi sống bao thế hệ người dân Cẩm Lệ, mà còn gánh vác sứ mệnh cao cả là truyền tải nét đẹp văn hóa, tính cách con người xứ Quảng đến với thế giới: cần cù, chịu khó, mộc mạc nhưng vô cùng tinh tế và giàu lòng mến khách.
Nếu có dịp ghé thăm thành phố biển Đà Nẵng, bạn hãy dành một chút thời gian để tìm về vùng đất Cẩm Lệ, để lắng nghe tiếng chày giã gạo, để hít hà hương thơm nồng của mứt gừng, mật mía và chọn mua những hộp bánh khô mè nghĩa tình. Đó không chỉ là hành động ủng hộ một làng nghề truyền thống, mà còn là cách chúng ta cùng nhau trân trọng, gìn giữ và tôn vinh những giá trị văn hóa ẩm thực tuyệt vời của dân tộc Việt Nam.
